Czy Sąd może uchylić nałożoną na świadka karę pieniężną w związku z jego niestawiennictwem się na rozprawę w sprawie o przestępstwo narkotykowe?

W artykule zatytułowanym Kiedy na świadka w sprawie karnej może zostać nałożona kara pieniężna za jego niestawiennictwo się w sądzie? została dokonana problematyki nakładania przez sąd na świadka kary pieniężnej w związku z jego nieusprawiedliwionym niestawiennictwem na termin rozprawy karnej w sprawie o przestępstwo narkotykowe. Należy jednak zauważyć, iż sąd również ma możliwość uchylenia nałożonej na świadka kary.

Możliwość tą przewiduje art. 286 k.p.k., który stanowi, iż: „Karę pieniężną należy uchylić, jeżeli ukarany dostatecznie usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub samowolne oddalenie się. Usprawiedliwienie może nastąpić w ciągu tygodnia od daty doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną”.

Jak wynika zatem z powyższego, organ procesowy, który nałożył karę pieniężną na świadka, powinien ją uchylić, jeżeli tylko ukarany dostatecznie usprawiedliwi swoje niestawiennictwo.

Kiedy świadek powinien złożyć usprawiedliwienie swojej nieobecności na rozprawie, na termin której został wezwany?

Należy zauważyć, iż świadek, który nie może stawić się na wezwanie sądu, powinien sam usprawiedliwić swoje niestawiennictwo, bez oczekiwania na dodatkowe wezwanie sądu. Sąd bowiem nie ma obowiązku upewniać się, przed zastosowaniem kary pieniężnej, czy nie zaszły wyjątkowe przyczyny usprawiedliwiające niestawiennictwo wezwanego. Oznacza to, że w przypadku, kiedy świadek wie, że nie będzie mógł stawić się rozprawę karną, na którą został wezwany, powinien odpowiednio wcześniej wysłać do sądu stosowne usprawiedliwienie. Przy tej okazji warto wspomnieć o postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 17 listopada 1993, sygn. akt II AKz 318/93 r., w którym pada stwierdzenie, że nie każde badanie lekarskie, choroba, a nawet nie każda hospitalizacja uzasadniają usprawiedliwienie niestawiennictwa na wezwanie, ale takie tylko, które stanowią chorobę obłożną bądź wynikającą z nagłego i poważnego pogorszenia zdrowia, wymagającego niezwłocznego poddania się leczeniu szpitalnemu.

Co w przypadku, kiedy przyczyna niestawienia się świadka zaistniała nagle, przez co nie miał on możliwości wysłać usprawiedliwienia przed terminem rozprawy?

Jeśli świadek nie stawił się na termin rozprawy, na który został wezwany i nie wysłał on odpowiednio wcześniej usprawiedliwienia swojej nieobecności, świadek może wysłać do sądu stosowne usprawiedliwienie również po terminie rozprawy. Jeśli sąd, przed którym toczy się sprawa otrzyma usprawiedliwienie przed wydaniem postanowienia o wymierzeniu świadkowi kary pieniężnej, może to zapobiec jego wydaniu. Jeśli jednak świadek nie usprawiedliwi swojej nieobecności przed wydaniem przez sąd przedmiotowego postanowienia, świadek również ma możliwość na tym etapie złożenia stosownego usprawiedliwienia. Należy jednak pamiętać, że w takiej sytuacji złożenie usprawiedliwienia przez świadka musi nastąpić w ciągu tygodnia od dnia doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną. Jak wskazują jednakże komentatorzy przepisu, tygodniowy termin na wniesienie usprawiedliwienia nieobecności przez świadka ma charakter instrukcyjny, a zatem nie jest terminem ostateczny. Oznacza to, że świadek może wnioskować o wydłużenie terminu na wniesienie usprawiedliwienia swojej nieobecności na terminie. Jeżeli zatem po upływie tego terminu świadek dostatecznie usprawiedliwi swoje niestawiennictwo, sąd może, ale nie musi, uchylić nałożoną karę pieniężną (tak: Hofmański, Sadzik, Zgryzek w: Kodeks postępowania karnego, t. I, 2011, s. 1578).

W jaki sposób świadek może odwołać się od zarządzenia wydanego przez sąd w przedmiocie nałożenia na niego kary pieniężnej?

Aby odwołać się od zarządzenia wydanego przez sąd w przedmiocie nałożenia na świadka kary pieniężnej, należy przesłać do sądu stosowne usprawiedliwienie. Świadek może usprawiedliwić swoje niestawiennictwo zarówno w formie pisemnej, przesyłając usprawiedliwienie na adres organu procesowego, jak i ustnie do protokołu, o ile tylko najbliższa czynność będzie dokonywana z udziałem ukaranego przed upływem 7 dni od daty doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną. W przypadku skierowania właściwego usprawiedliwienia w wyznaczonym przez sąd terminie, uprawniony organ procesowy podejmie decyzję o uchyleniu kary pieniężnej w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie do sądu wyższego rzędu nad sądem, który wydał skarżone.

Należy zauważyć, iż o uchyleniu kary pieniężnej sąd, który ją nałożył, orzeka z urzędu. Nie ma zatem potrzeby dołączania do wysyłanego usprawiedliwienia wniosku o uchylenie kary pieniężnej. Konsekwencją bowiem uznania przez organ procesowy, że ukarany dostatecznie usprawiedliwił swoje niestawiennictwo będzie uchylenie przedmiotowej kary. Oczywiście nie ma jednak przeszkód, aby do usprawiedliwienia ukarany świadek dołączył wniosek o uchylenie kary pieniężnej.

Podsumowując należy stwierdzić, że jeżeli świadek nie może stawić się na termin rozprawy, na który został wezwany, powinien on przedstawić przed sądem odpowiednie usprawiedliwienie. Jeśli sąd, przed którym toczy się sprawa otrzyma usprawiedliwienie przed wydaniem postanowienia o wymierzeniu świadkowi kary pieniężnej, może to zapobiec jego wydaniu. Jeśli jednak świadek nie usprawiedliwi swojej nieobecności przed wydaniem przez sąd przedmiotowego postanowienia, świadek również ma jeszcze możliwość złożenia stosownego usprawiedliwienia. W takiej sytuacji, świadek na złożenie stosownego usprawiedliwienia ma co do zasady 7 dni, liczonych od momentu doręczenia mu zarządzenia o zastosowaniu wobec niego kary pieniężnej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Kiedy świadek może zostać doprowadzony na rozprawę w sprawie karnej?

W artykule zatytułowanym Kiedy na świadka w sprawie karnej może zostać nałożona kara pieniężna za jego niestawiennictwo się w sądzie? zastanawialiśmy się czy świadek ma obowiązek stawić się w sądzie, jeśli został wezwany do złożenia zeznań w sprawie o przestępstwo narkotykowe i co się wydarzy w sytuacji, gdy nie stawi się on na rozprawie karnej, na którą został prawidłowo wezwany.

W niniejszym artykule zastanowimy się, czy sąd może zarządzić doprowadzenie świadka na salę sądową, w przypadku gdy nie stawił się on na rozprawę, a otrzymał odpowiednie wezwanie.

Wstępne wątpliwości rozwiewa artykuł 285 § 2 k.p.k. który stanowi, iż: „W wypadkach określonych w § 1 [w przypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa wezwanego świadka na rozprawę] można ponadto zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka”.

Jak wynika zatem z powyższego przepisu, orzeczenie kary pieniężnej na świadka na podstawie przepisu 285 § 2 k.p.k., w związku z jego nieusprawiedliwionym niestawiennictwem na termin rozprawy karnej w sprawie o przestępstwo narkotykowe może być połączone z wydaniem zarządzenia przez sąd do jego zatrzymania i przymusowego doprowadzenia na rozprawę.

Niewątpliwie zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie, o którym mowa w cytowanym przepisie należy zdecydowanie odróżnić od zatrzymania osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa, które ma przede wszystkim na celu zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania karnego. Zatrzymanie i doprowadzenie świadka ma głównie na celu wymuszenie na nim określonego zachowania w trakcie postępowania karnego, tj. złożenia zeznań w danej sprawie.

Jak zostało już wskazane, świadka można zatrzymać i przymusowo doprowadzić jedynie w przypadku nieusprawiedliwionego stawiennictwa. W praktyce rozwiązanie to stosuje się w zasadzie, gdy mamy do czynienia z kolejnym nieusprawiedliwionym niestawiennictwem świadka, a wcześniej stosowane wobec świadka środki w postaci kary pieniężnej nie odniosły pożądanego rezultatu. Warto zatem nadmienić, iż świadek, który nie stawił się na rozprawę po raz pierwszy i nie usprawiedliwił swojej nieobecności, powinien obawiać się nałożenia na niego przez sąd kary pieniężnej, ale już niekoniecznie jego doprowadzenia na salę rozpraw. Jednak w sytuacji, w której świadek, bez odpowiedniego usprawiedliwienia, nie stawi się na kolejne wezwania sądu, sąd będzie dysponować możliwością zarządzenia przymusowego doprowadzenia świadka. Należy również zwrócić uwagę na fakt, iż formalnie jest możliwe jednoczesne nałożenie kary pieniężnej oraz zarządzenie zatrzymania i doprowadzenia. Mając jednak na względzie cel omawianych środków, sądy winny należy najpierw sięgać po karę pieniężną, a dopiero wtedy, gdy jest ona nieskuteczna, korzystać z instytucji zatrzymania i przymusowego doprowadzenia, połączonego z kolejną karą pieniężną.

Na jaki czas można zatrzymać świadka?

W przypadku wydania zarządzenia o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu świadka, czas zatrzymania w żadnym wypadku nie może przekroczyć 48 godzin. Jednak 48 h jest to górna granica czasu, na jaki świadek może zostać zatrzymany, dlatego należy pamiętać, że zatrzymanie w zasadzie nie powinno trwać dłużej, niż jest to niezbędne do wykonania zarządzenia związanego z doprowadzeniem świadka do sądu. Komentatorzy tego przepisu uznają za uzasadniony pogląd, że niedopuszczalna jest praktyka zatrzymania osoby wieczorem dnia poprzedniego w celu doprowadzenia jej do organu prowadzącego postępowanie następnego dnia rano (tak m .in. prof. D. Świecki w Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I, wyd. II, 2015) . Sytuacje z zatrzymaniem świadka dnia poprzedniego nie powinny mieć miejsca, chyba że zatrzymanie jeden dzień wcześniej będzie gwarantowało skuteczność wykonania zarządzenia o zatrzymaniu i doprowadzenia świadka do sądu (np. świadek bardzo rzadko przebywa w miejscu swojego zamieszkania).

Czy można zaskarżyć decyzję sądu w przedmiocie zarządzenia o doprowadzeniu świadka na salę rozpraw?

Należy podkreślić, iż decyzja o zatrzymaniu i doprowadzeniu ma postać zarządzenia. Jest to bardzo istotne, ponieważ jak wynika z art. 99 § 2 k.p.k. oraz art. 290 § 2 k.p.k., zarządzenie wymaga sporządzenia uzasadnienia i jest ono zaskarżalne. Jak stanowi bowiem powoływany powyżej art. 290 § 2 k.p.k.:Na postanowienia i zarządzenia przewidziane w niniejszym rozdziale przysługuje zażalenie”. Zażalenie przysługuje do sądu wyższego rzędu nad sądem, który wydał zaskarżone orzeczenie. Świadek w zażaleniu na zarządzenie o doprowadzeniu świadka na salę rozpraw powinien wskazać dlaczego nie zgadza się z wydanym zarządzeniem. Treść zarządzenia zależna jest od okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie. Jako przykład można wskazać sytuację, w której świadek prawidłowo usprawiedliwił swoją nieobecność na rozprawie, ale mimo to, sąd wydał zarządzenie o jego przymusowym doprowadzeniu na salę rozpraw. W takim przypadku świadek powinien wskazać, iż złożył on odpowiednie usprawiedliwienie swojej nieobecności, wobec czego jego doprowadzenie na rozprawę należy uznać jako przedwczesne.

Podsumowując należy zwrócić uwagę, na fakt, iż w przypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa wezwanego na rozprawę karną w sprawie o przestępstwa narkotykowe świadka, sąd może wydać zarządzenie o jego zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu na salę rozpraw. W praktyce rozwiązanie to stosuje się jednak w sytuacji, gdy świadek po raz kolejny w sposób nieusprawiedliwiony nie stawia się na wezwanie sądu świadka, a wcześniej stosowane wobec świadka środki w postaci kary pieniężnej nie odniosły rezultatu. Należy również pamiętać, iż na przedmiotowe zarządzenie świadkowi przysługuje zażalenie do sądu wyższego rzędu nad sądem, który wydał zaskarżone orzeczenie.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Kiedy na świadka w sprawie karnej może zostać nałożona kara pieniężna za jego niestawiennictwo się w sądzie?

Przestępstwa narkotykowe charakteryzują się tym, że świadkami ich popełnienia może być duża liczba osób. Przy poważniejszych zarzutach, np. sprzedaży przez oskarżonego większej ilości środków odurzających, oprócz udowodnienia sprzedaży zarzucanej mu ilości, prokuratura, która prowadzi daną sprawę dysponuje również dowodami z zeznań świadków, którzy mogą potwierdzić, że rzeczywiście osoba oskarżona w sprawie popełniła przestępstwo sprzedaży środków odurzających. Zatem w sytuacji, gdy organy ścigania dysponują wiedzą, iż konkretna osoba może posiadać informacje w sprawie, wzywają taką osobę na przesłuchanie.

Jednak osoby, które złożyły zeznania na etapie postępowania przygotowawczego na prokuraturze bądź policji, często nie wiedzą, iż na etapie postępowania sądowego, sąd również może również ich przesłuchać. 

Czy świadek ma obowiązek stawić się w sądzie, jeśli został wezwany do złożenia zeznań w sprawie o przestępstwo narkotykowe?

Oczywiście tak, a jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować nałożeniem na niego kary pieniężnej. Jak wynika bowiem z art. 285 k.p.k.: „§1. Na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu wydalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 3000 złotych”.

Kiedy nieobecność świadka traktowana jest jako nieusprawiedliwione niestawiennictwo?

Sąd traktuje nieobecność świadka na rozprawie jako nieusprawiedliwione niestawiennictwo wówczas, gdy świadek ten został wezwany do złożenia zeznań w konkretnej sprawie karnej, w konkretnym sądzie i w konkretnym dniu, ale nie stawił się na wezwanie i nie usprawiedliwił swojej nieobecności. Oznacza to zatem, że każda nieobecność świadka w sądzie powinna zostać usprawiedliwiona (np. świadek musi przedstawić zwolnienie lekarskie w przypadku jego choroby lub przedstawić potwierdzenie zakupu wycieczki, w przypadku jego wyjazdu).

Co w przypadku, kiedy świadek jest chory i nie może się stawić w sądzie?

Niestawiennictwo na wezwanie sądu z powodu choroby można usprawiedliwić zaświadczeniem potwierdzającym niemożliwość stawienia się na wezwanie, wystawionym przez lekarza. Jednak należy pamiętać, iż niewystarczającym będzie przedstawienie przed sądem zwykłego usprawiedliwia lekarskiego. Jak wskazuje bowiem art. 117 § 2a k.p.k., świadek, który nie stawił się na wezwanie sądu, będzie musiał przedstawić zwolnienie od lekarza sądowego: „Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby oskarżonych, świadków, obrońców, pełnomocników i innych uczestników postępowanie których obecność była obowiązkowa lub którzy wnosili o dopuszczenie do czynności, będąc uprawnionymi do wzięcia w niej udziału, wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie, wystawionego przez lekarza sądowego”. Zatem samo przedłożenie zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego niezdolność do pracy w celu usprawiedliwienia nieobecności na wezwanie sądu nie jest wystarczające. W takim wypadku konieczne jest stwierdzenie przez uprawnionego lekarza sądowego, że dana osoba nie może stawić się w określonym dniu na wezwanie sądu. Jak wskazuje bowiem orzecznictwo sądów, nie każda bowiem choroba, a nawet nie każda hospitalizacja uzasadniają usprawiedliwienie niestawiennictwa na wezwanie, ale takie tylko, które stanowią chorobę obłożną bądź wynikającą z nagłego i poważnego pogorszenia zdrowia, wymagającego niezwłocznego poddania się leczeniu szpitalnemu (tak postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt II AKz 226/09).

Świadek nie usprawiedliwił swojej nieobecności, ile będzie wynosić kara porządkowa za jego niestawiennictwo się w sądzie?

Na wstępie należy zauważyć, iż ustawodawca nowelą z 15 kwietnia 2016 r., zmniejszył wysokość kary pieniężnej, którą sąd może nałożyć na świadka ze względu na jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo. Przed nowelizacją ustawy, wysokość kary wynosiła 10 000 zł. Obecne przepisy przewidują kwotę do 3000 zł.

Należy również pamiętać, iż w przypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa świadka wezwanego na rozprawę karną w sprawie o przestępstwa narkotykowe, sąd może wydać zarządzenie o jego zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu na salę rozpraw. Więcej o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu można przeczytać w artykule: Kiedy świadek może zostać doprowadzony na rozprawę w sprawie karnej?

Jakie są kryteria co do wysokości nakładanej przez sąd na świadka kary pieniężnej za jego niestawiennictwo w sądzie?

Należy zauważyć, iż nałożenie kary porządkowej przez sąd na świadka ma fakultatywny charakter, co oznacza, że sąd może, ale nie musi jej zastosować. Natomiast procedując o wysokości kary porządkowej, robi to według swego uznania. Ustawa karna nie wymienia wprost żadnych kryteriów stosowania kary porządkowej. Przyjmuje się zatem, że sąd orzekając o wysokości kary pieniężnej powinien brać pod uwagę:

  1. wagę naruszonego obowiązku procesowego – sąd może zastosować wyższą karę pieniężną w stosunku do świadka, którego zeznania w sprawie są kluczowe,

  2. nasilenia złej woli uczestnika procesu – sąd może zastosować wyższą karę pieniężną w stosunku do osoby, która wielokrotnie już został wzywana do złożenia zeznań,

  3. zasadę proporcjonalności w kontekście sytuacji rodzinnej i majątkowej – sąd może zastosować wyższą karę pieniężną w stosunku do osoby bardziej majętnej.

Należy jednak podkreślić, iż kara porządkowa nakładana na świadka, mimo że w niektórych wypadkach może być dolegliwa, to jednak nie ma charakteru kryminalnego i jest orzekana incydentalnie. Oznacza to, że w kartotekach osobowych danego świadka nie będzie wzmianki o tym, iż został on ukarany za niestawiennictwo karą pieniężną.

Czy można się odwołać od zarządzenia sądu w przedmiocie zastosowania kary pieniężnej?

Jak stanowi art. 290 § 2 k.p.k.:Na postanowienia i zarządzenia przewidziane w niniejszym rozdziale przysługuje zażalenie”. Zażalenie przysługuje do sądu wyższego rzędu nad sądem, który wydał zaskarżone orzeczenie i winno być ono złożone w ciągu 7 dni od daty jego doręczenia świadkowi. Więcej na temat możliwości składania zażalenia można przeczytać w artykule: Czy Sąd może uchylić nałożoną na świadka karę pieniężną w związku z jego niestawiennictwem się na rozprawę?

Podsumowując należy zwrócić uwagę, iż co do zasady, obecność wezwanego na rozprawę świadka jest obowiązkowa. Mogą jednak zaistnieć takie sytuacje, które uniemożliwią świadkowi jego osobiste wstawiennictwo się w sądzie. Takie sytuacje wymagają jednak usprawiedliwienia. Należy pamiętać, iż nieusprawiedliwienie lub nienależyte usprawiedliwienie swojej nieobecności przez świadka może skutkować nałożeniem na niego przez sąd kary pieniężnej, w wysokości do 3000 zł.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Co grozi obywatelowi polskiemu za popełnienie przestępstwa narkotykowego za granicą?

We wcześniejszym artykule: Czy polska ustawa karna będzie miała zastosowanie do osoby, która nie jest obywatelem Polski, ale dopuściła się popełnienia na terenie Polski przestępstwa narkotykowego?, zastanawialiśmy się nad odpowiedzialnością karną obcokrajowca, który dopuścił się popełnienia czynu niedozwolonego na terytorium Polski. Istotnym problemem, nad którym warto byłoby się również pochylić jest kwestia odpowiedzialności karnej obywatela Polski za popełnienie czynu zabronionego, na przykład posiadanie środka odurzającego, na terenie innego kraju.

Polski kodeks karny w art. 109 stanowi, iż „ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo za granicą”. Oznacza to, że w przypadku popełnienia przez obywatela polskiego przestępstwa za granicą, będzie on ponosić odpowiedzialność karną na zasadach przewidzianych przez ustawę polską, tak jakby dopuścił się tego przestępstwa w Polsce.

Komentowany artykuł wyraża tradycyjną zasadę międzynarodowego prawa karnego, która stanowi, że osoba legitymująca się obywatelstwem danego kraju powinna również za granicą przestrzegać przepisów swego prawa ojczystego. Takie rozwiązanie zostało również przyjęte i przez polskiego ustawodawcę. Ponadto, jako jednym z powodów wprowadzenia takiego rozwiązania do przepisów polskich ustaw karnych jest obawa uniknięcia przez sprawcę przestępstw odpowiedzialności karnej za przestępstwo popełnione za granicą.

Jednak, aby sprawca miał ponieść odpowiedzialność karną za czyn popełniony za granicą, muszą zostać spełnione dwie przesłanki:

  1. sprawca czynu zabronionego musi być obywatelem polskim

    oraz

  2. popełniony za granicą czyn musi stanowić przestępstwo zarówno według polskiej ustawy karnej, jak i ustawy obowiązującej w miejscu jego popełnienia (tzw. wymóg podwójnej karalności przewidziany w art. 111 k.k.).

Jak wynika zatem z powyższego, oprócz cytowanego powyżej art. 109 k.k., istotnym przepisem, zwłaszcza w kontekście przepisów narkotykowych, jest art. 111 k.k., który w § 1 stanowi, iż: „ Warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą jest uznanie takiego czynu za przestępstwo również przez ustawę obowiązującą w miejscu jego popełnienia”.

W praktyce cytowany przepis oznacza, że obywatel polski zostanie pociągnięty do odpowiedzialności karnej za popełnienie czynu zabronionego jedynie w sytuacji, gdy czyn przez niego popełniony, jest zabroniony pod groźbą kary zarówno przez prawo polskie, jak i prawo państwa, na terenie którego dopuścił się jego popełnienia.

Co w przypadku, gdy według prawodawstwa kraju, w którym zostało popełnione przestępstwo, czyn ten jest zagrożony karą łagodniejszego rodzaju, niż ta, którą przewidują polskie przepisy?

Sytuację tę reguluje art. 111 § 2 k.k., który stanowi, iż „Jeżeli zachodzą różnice między ustawą polską a ustawą obowiązującą w miejscu popełnienia czynu, stosując ustawę polską, sąd może uwzględnić te różnice na korzyść sprawcy”.

Z treści art. 111 § 2 k.k. wynika, że w trakcie postępowania karnego sąd polski stosuje ustawę karną polską i na jej podstawie zapada orzeczenie. Przepis ten dopuszcza jednak możliwość uwzględnienia na korzyść sprawcy różnic zachodzących między ustawą polską a ustawą obowiązującą w miejscu popełnienia czynu. Odmienności te mogą dotyczyć m.in. granic ustawowego zagrożenia, dolegliwości grożącej kary, inaczej określonych przesłanek stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, środków probacyjnych czy konsekwencji wyrażenia „czynnego żalu”. Należy jednak wyraźnie podkreślić, iż wprowadzenie modyfikacji w zakresie stosowania polskiego prawa ma charakter fakultatywny, co oznacza, że sąd może, ale nie musi zastosować rozwiązanie korzystniejsze dla sprawcy.

Co w przypadku gdy sprawca przestępstwa narkotykowego posiada również obywatelstwo innego kraju?

Kodeks karny nie zawiera ustawowej definicji określającej, kto jest obywatelem polskim. W rozstrzygnięciu tej kwestii należy zatem odwołać się do przepisów ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Stosownie do art. 3 ust. 1 tego aktu prawnego „obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie„. Zatem osoba, która posiada również obywatelstwo innego państwa uznawana jest za obywatela polskiego. Osoba z podwójnym obywatelstwem nie może zatem powoływać się na posiadanie obywatelstwa innego państwa, celem uniknięcia odpowiedzialności karnej za popełnione przez siebie przestępstwo.

Podsumowując należy stwierdzić, iż w przypadku popełnienia przez obywatela Polski przestępstwa za granicą, poniesie on odpowiedzialność karną na zasadach przewidzianych w polskiej ustawie karnej. Jednak, aby sprawca miał ponieść odpowiedzialność karną za czyn popełniony za granicą, muszą zostać spełnione dwie przesłanki: sprawca czynu zabronionego musi być obywatelem polskim (bez znaczenia jest fakt czy jest również obywatelem innego państwa) i popełniony za granicą czyn musi stanowić przestępstwo zarówno według polskiej ustawy karnej, jak i ustawy obowiązującej w kraju, w którym doszło do jego popełnienia.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Czy polska ustawa karna będzie miała zastosowanie do osoby, która nie jest obywatelem Polski, ale dopuściła się popełnienia na terenie Polski przestępstwa narkotykowego?

W związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej, na terenie której obowiązuje zasada swobodnego przepływu osób, nie tylko Polacy, ale i obywatele wszystkich państw członkowskich coraz częściej korzystają z możliwości swobodnego przemieszczają się i osiedlają się w innych krajach UE. Należy zatem zauważyć, ze nie tylko obywatele Polski wyjeżdżają z kraju zagranicę, gdyż jest również spora część obcokrajowców, która wyjeżdża ze swoich krajów z zamiarem osiedlenia się w Polsce.

Praktyka pokazuje jednak, iż obywatele innych państw przebywając na terenie Polski nie zawsze zachowują się zgodnie z prawem i coraz częściej oni również stają się sprawcami przestępstw narkotykowych.

Czy w wypadku popełnienia przez obcokrajowca przestępstwa narkotykowego, polskie organy ścigania są władne do jego ścigania?

Tak, w przypadku popełnienia przez obcokrajowca przestępstwa narkotykowego, na przykład w sytuacji ujawnienia posiadania przez niego środków odurzających, polskie organy ścigania władne są do podjęcia czynności przygotowawczych zmierzających do ukarania takiej osoby, a polski organ wymiaru sprawiedliwości władny jest do procedowania nad poniesieniem przez tego sprawcę ewentualnej odpowiedzialności karnej. Wynika to bezpośrednio z art. 5 k.k., który stanowi, iż: „Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej”.

W art. 5 k.k. znajduje zatem swój normatywny wyraz tak zwana zasada terytorialności. Zgodnie z ta zasadą, sprawcy wszystkich czynów zabronionych popełnionych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, podlegają polskiej ustawie karnej i to bez względu jakiego kraju są obywatelami.

Kiedy dochodzi do popełnienia czynu zabronionego na terytorium Polski

Jak wskazuje art. 6 kodeksu karnego, „czyn zabroniony uważa się za popełniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź na polskim statku wodnym lub powietrznym, jeżeli sprawca tam działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdy tam skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić”. Jak wskazuje zatem Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r., w sprawie o sygn. akt II AKa 240/11, z przepisu tego wynika fakt, że czyn zabroniony nie jest popełniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym tylko wtedy, gdy sprawca tego czynu zabronionego ani tam nie działał, ani nie zaniechał działania, do którego był obowiązany, ani tam nie nastąpił skutek stanowiący znamię tego czynu zabronionego, ani według zamiaru sprawcy skutek tam nie miał nastąpić.

Umowy międzynarodowe mogą przewidywać odstępstwa od zasady terytorialności

Jak wskazuje jednak cytowany powyżej art. 5 k.k., umowy międzynarodowe, której jedną ze stron jest Polska, mogą przewidywać odstępstwa od zasady terytorialności. Odstępstwa te mogą polegać na tym, iż polska ustawa karna nie będzie miała zastosowania w stosunku do obcokrajowca, który dopuścił się popełnienia na terenie Rzeczpospolitej Polskiej czynu zabronionego, a zamiast tego, dojdzie do przekazania sprawcy państwu, z którego pochodzi. W praktyce oznacza to, że w sytuacji, gdy czyn zabroniony został popełniony przez cudzoziemca na terytorium RP, konieczne jest zbadanie, czy umowa międzynarodowa zawarta między krajem pochodzenia sprawcy a RP, przekazuje ściganie tego sprawcy państwu jego pochodzenia.

Jak zostało jednak wskazane na wstępie, Polska, również na podstawie umowy międzynarodowej, stała się członkiem Unii Europejskiej. W aspekcie tematyki odpowiedzialności karnej obywateli państw członkowskich wartym jest zatem przeanalizowanie aktów prawnych stanowiących jej dorobek prawny. Ustalając odpowiedzialność karną obywatela jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej w związku z popełnieniem przez niego przestępstwa narkotykowego należy mieć zatem na uwadze art. 82 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który stanowi, iż: „Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w Unii opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych”. Konsekwencją tego jest fakt, iż państwo członkowskie UE, na terenie którego doszło do popełnienia przestępstwa narkotykowego nie przekaże sprawcy tego przestępstwa do państwa, którego jest on obywatelem lub w którym ma miejsce stałego zamieszkania, ale będzie ono władnym do jego sądzenia.

Podsumowując należy stwierdzić, iż zarówno przepisy prawa unijnego, jak i przepisy polskiej ustawy karnej przewidują, iż w przypadku popełnienia na terenie Polski przestępstwa narkotykowego przez obcokrajowca, będzie on ponosić odpowiedzialność karną na zasadach przewidzianych przez polskie prawo. Jak wskazuje jednak art. 5 k.k., umowy międzynarodowe, której jedną ze stron jest Polska, mogą przewidywać odstępstwa od tej tak zwanej zasady terytorialności. W praktyce oznacza to, że w sytuacji, gdy czyn zabroniony zostanie popełniony przez cudzoziemca na terytorium RP, konieczne jest zbadanie, czy umowa międzynarodowa zawarta między krajem pochodzenia sprawcy a RP, przewiduje jego przekazuje do państwa, z którego pochodzi.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Czy Europejski Nakaz Aresztowania może zostać wydany za obcokrajowcem, który dopuścił się popełnienia przestępstwa narkotykowego w Polsce?

W artykule Czy polska ustawa karna będzie miała zastosowanie do osoby, która nie jest obywatelem Polski, ale dopuściła się popełnienia na jej terenie przestępstwa narkotykowego? została dokonana analiza problemu możliwości poniesienia odpowiedzialności karnej przez cudzoziemca, który dopuścił się popełnienia przestępstwa narkotykowego w Polsce. Zainteresowanych zachęcam oczywiście do zapoznania się z treścią tego artykułu.

Należy jednak zauważyć, iż w sytuacji, kiedy organy ścigania powezmą informację o popełnieniu czynu zabronionego, np. o dopuszczeniu się przez obcokrajowa przemytu środków odurzających przez polską granicę, bardzo prawdopodobnym jest, iż sprawca ten nie będzie się znajdować już na terenie Polski. W związku z tym polskie organy ścigania będą zmuszone rozpocząć procedurę poszukiwania takiego sprawcy poza terenem Polski. Jednym z efektywniejszych instrumentów poszukiwania sprawców przestępstw ukrywających się na terenie Unii Europejskiej jest Europejski Nakaz Aresztowania.

Analiza Europejskiego Nakazu Aresztowania została dokonana we wcześniejszych artykułach. Celem przypomnienia można wskazać, iż Europejski Nakaz Aresztowania to instytucja, która została wprowadzona przez przepisy Unii Europejskiej, celem uproszczenia przepisów prawnych, zmierzających do szybszego i efektywniejszego poszukiwania sprawców przestępstw przebywających na terenie krajów członkowskich UE. Jednak co warte uwagi, terytorialny zakres stosowania europejskiego nakazu aresztowania, obejmuje jedynie terytorium państw członkowskich UE. Więcej na temat Europejskiego Nakazu Aresztowania można przeczytać w artykułach: Czym jest Europejski Nakaz Aresztowania wydawany w sprawach o posiadanie narkotyków? 

Jak pokazuje jednak praktyka, częstym problemem obcokrajowców jest niewiedza co do faktu, czy polski organ sądowy władny jest do wydania za nim Europejskiego Nakazu Aresztowania.

Należy jednak zauważyć, iż możliwość wniesienia przez prokuratora wniosku o wydanie europejskiego nakazu aresztowania odnosi się do każdej osoby. Wystąpienie o wydanie w tym trybie nie jest zatem limitowane wymogiem posiadania przez osobę ściganą obywatelstwa polskiego ani obywatelstwa któregokolwiek z państw członkowskich UE. Wynika to bezpośrednio z art. 5 k.k., który stanowi, iż: „Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej”.

Należy jednak pamiętać, iż istnieje możliwość, że przeciwko zbiegłemu z Polski sprawcy przestępstwa, w związku z popełnionym przez niego czynem zabronionym, organ ścigania innego państwa wszczął już przeciwko niemu procedurę karną, zmierzającą do jego ukarania. Ma to o tyle istotne znaczenie, iż jednym z przejawów postępującej integracji państw członkowskich i „europeizacji” również prawa karnego, jest bowiem obowiązek respektowania zakazu sądzenia dwa razy o to samo (ne bis in idem) w przestrzeni prawnej na terenie całej UE. Wynika to bezpośrednio z art. 114 § 3 k.k., który wskazuje, ze prawomocne orzeczenie zapadłe za granicą stanowi przeszkodę do wszczęcia lub prowadzenia postępowania na terenie Polski, jeżeli:

  1. wyrok skazujący zapadły za granicą został przejęty do wykonania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również wtedy, gdy orzeczenie zapadłe za granicą dotyczy przestępstwa, w związku z którym nastąpiło przekazanie ścigania lub wydanie sprawcy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

    oraz

  2. do prawomocnych orzeczeń sądów lub innych organów państw obcych kończących postępowanie karne, jeżeli wynika to z wiążącej Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej.

Powyższe oznacza zatem, że jeśli osoba poszukiwana przez polskie organy została za ten sam czyn prawomocnie skazana w innym kraju członkowskim, Polska nie jest władna prowadzić drugiego postępowania karnego przeciwko temu sprawcy. W związku z tym, Europejski Nakaz Aresztowania za osobą uprzednio ukaraną za ten sam czyn, również nie może zostać wydany.

Podsumowując należy stwierdzić, iż w przypadku popełnienia na terenie Polski przestępstwa narkotykowego przez obcokrajowca, odpowiadać on będzie karnie na zasadach przewidzianych przez polskie ustawy karne. W związku z tym należy pamiętać iż w sytuacji ucieczki obcokrajowca z Polski przed prawomocnym zakończeniem się postępowania karnego, polski sąd okręgowy władnym będzie również do wydania za nim europejskiego nakazu aresztowania. Trzeba bowiem mieć na uwadze bowiem fakt, iż możliwość wniesienia przez prokuratora wniosku do sądu okręgowego o wydanie europejskiego nakazu aresztowania może zostać wydane co do każdej osoby, bez względu na jej obywatelstwo.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Jak wygląda procedura ekstradycyjna na podstawie wydanego Europejskiego Nakazu Aresztowania w związku z popełnieniem przestępstwa narkotykowego?

W poprzednich artykułach została bardzo szczegółowo opisana instytucja Europejskiego Nakazu Aresztowania. W niniejszym artykule zostanie przestawiona analiza procedury ekstradycyjnej, do której dojdzie w przypadku zatrzymania osoby poszukiwanej na wskutek wydanego za nią Europejskiego Nakazu Aresztowania.

Jak wynika z przepisów prawa, tj. Ramowej decyzji Rady 2002/584/WSiSW oraz art. 607 a polskiego kodeksu karnego, Europejski Nakaz Aresztowania obowiązuje tylko na terenie państw członkowskich. Mechanizm ten działa na zasadzie bezpośredniego kontaktu między organami sądowymi.

Kiedy dojdzie do zatrzymania osoby poszukiwanej?

Jak wynika z Decyji Rady 2002/584/WSiSW (w dalszej części artykułu nazywana będzie „Decyzją”), jeśli państwo, na terenie którego ukrywa się osoba poszukiwana Europejskim Nakazem Aresztowania poweźmie informację, iż ta osoba przebywa na terenie tego kraju, jego organy ścigania będą zmuszone dokonać zatrzymania takiej osoby (art. 1 Decyzji). Dokonanie takiego zatrzymania najczęściej się odbywa się w miejscu zamieszkania osoby poszukiwanej lub w miejscu jej pracy.

Może również się wydarzyć, iż przez pewien czas organ sądowy nie będzie posiadać informacji, iż na jego terytorium znajduje się osoba poszukiwana Europejskim Nakazem Aresztowania. W takich wypadkach do zatrzymania osoby poszukiwanej może dojść np. na wskutek przeprowadzenia rutynowej kontroli. W sytuacji takiego zatrzymania, funkcjonariusz danego państwa może sprawdzić czy osoba przez niego zatrzymana widnieje w spisie osób poszukiwanych Europejskim Nakazem Aresztowania. Jeśli osoba będzie widnieć w systemie, funkcjonariusz zmuszony będzie niestety taką osobę zatrzymać. Tak jak zostało wskazane powyżej, dość często do zatrzymania prowadzi przeprowadzenie rutynowej kontroli, np. kontroli drogowej. Może jednak być ono również wynikiem popełnienia przez tę osobę innego przestępstwa, dokonanego na terenie państwa, w którym obecnie się ukrywa.

Aresztowana osoba zostaje przewożona na komisariat, gdzie zostaje przedstawiona jej treść europejskiego nakazu aresztowania (w języku polskim lub państwa, w którym zostało dokonane zatrzymanie). Należy jednak pamiętać, iż organy korzystające z nakazu są zobowiązane do poszanowania praw procesowych podejrzanych i oskarżonych, takich np. jak prawo do informacji, prawo do adwokata, a także prawo do tłumacza ustnego – na podstawie prawa kraju, w którym dana osoba została aresztowana (art. 12 Decyzji ramowej).

Proces ekstradycyjny

Proces ekstradycyjny rozpoczyna się od posiedzenia przed sądem kraju, w którym doszło do zatrzymania. Na posiedzeniu tym ustalana jest tożsamość osoby zatrzymanej. Sąd na posiedzeniu tym pyta ponadto osobę zatrzymaną, czy wyraża ona zgodę na ekstradycję. Osoba ta nie musi tej zgody wyrazić, ale brak takiej zgody nie oznacza, iż do ekstradycji nie dojdzie. Osoba zatrzymana może również wyrazić zgodę na ekstradycję, ale jeśli ją wyrazi, to nie może jej już cofnąć (art. 13 Decyzji). W przypadku wyrażenia zgody na ekstradycję, w ciągu 10 dni od wydania takiej zgody, musi rozpocząć się procedura przekazania osoby poszukiwanej do państwa, które wydało za nią Europejski Nakaz Aresztowania (art. 17 Decyzji).

Jeśli osoba zatrzymana nie wyrazi zgody na jej przekazanie do kraju, w którym jest poszukiwana, sąd, przed którym odbyło się posiedzenie, może dążyć do ustalenia warunków jej ewentualnego zwolnienia za kaucją. Zatem bardzo istotnym jest, by osoba, która została zatrzymana przedstawiła odpowiednie, w zależności od charakteru sprawy, twierdzenia, które miałyby służyć do przekonania sądu o zwolnieniu osoby zatrzymanej za kaucją i wyznaczenie drugiego terminu posiedzenia ekstradycyjnego. Warto zatem znów podkreślić, iż organy korzystające z nakazu są zobowiązane do poszanowania praw procesowych podejrzanych, oskarżonych oraz osób skazanych, które oprócz korzystania z pomocy tłumacza na posiedzeniu, mają prawo do ustanowienia adwokata. Należy zauważyć również, że argumenty podane na pierwszym etapie procesu ekstradycyjnego będą wykorzystywanie w czasie całego procesu ekstradycyjnego. W oparciu o te argumenty, osoba zatrzymana będzie również dokonywała przed sądem wyjaśnień.

Należy również zauważyć, iż w przypadku, gdy po stronie sądu państwa, w którym zostało dokonane zatrzymanie osoby poszukiwanej, zaistnieją wątpliwości, co do sprawy, w której ma się odbyć ekstradycja, może on zwrócić się do sądu polskiego z prośbą o udzielenie odpowiedzi na pytania związane ze sprawą. Na wątpliwości w sprawie może również wskazać sama osoba zatrzymana lub jego obrońca. Głównie chodzi o takie elementy procesu, które mogą mieć znaczenie dla jego przebiegu i które pojawiły się lub mogą się pojawić w czasie obradowania sądu nad wydaniem osoby zatrzymanej do państwa wnioskującego (art. 15 Decyzji).

Podsumowując należy stwierdzić, iż rzeczywiście, Decyzja ramowa dotycząca Europejskiego Nakazu Aresztowania przyniosła radykalne zmiany w procesie ekstradycyjnym w Unii Europejskiej i drastycznie przyśpieszyła ten proces. Należy jednak pamiętać, iż wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania i zatrzymanie na jego podstawie osoby poszukiwanej nie jest jeszcze jednoznaczne z przekazaniem jej do kraju wnioskującego. W tym aspekcie niewątpliwie znaczącą rolę odgrywa czynny udział osoby zatrzymanej w procesie ekstradycyjnym, i w przypadku niewyrażenia przez nią zgody na ekstradycję do państwa wnioskującego, podnoszenie przed sądem takich argumentów, które świadczyć będą o niecelowości wyrażania przez ten organ zgody na jej ekstradycję. Argumenty, które należy podnosić są indywidualne w danej sprawie (fakultatywne przesłanki do odmowy wydania zgody na ekstradycję znajdują się w art. 4 Decyzji oraz w art. 607 r k.p.k.). Jako przykład można wskazać, iż osoba zatrzymana, która nie chce zostać przekazana do kraju wnioskującego, może podnosić fakt, iż na stale mieszka w państwie, w którym została zatrzymana. Możliwe jest to jednak jedynie w przypadkach, gdy osoba zatrzymana poszukiwana była w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego i sąd państwa, który decydować ma o ekstradycji, wyrazi zgodę na to, by osoba ta odbyła tę karę na jego terytorium.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Jakie warunki muszą zostać spełnione, by został wydany Europejski Nakaz Aresztowania za osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa posiadania narkotyków?

W obecnych czasach, kiedy to integracja europejska z każdym rokiem posuwa się naprzód, zauważa się, iż coraz łatwiej, a co za tym idzie, coraz częściej, możliwym jest dla obywateli Unii Europejskiej podróżowanie i zmienienie miejsca zamieszkania w obrębie UE. Wynika to oczywiście z naczelnej zasady Unii Europejskiej, jaką jest zasada swobodnego przepływu osób w ramach UE. Powodów przemieszczenia się obywateli krajów UE jest oczywiście bardzo dużo, a najczęstszą przyczyną ich osiedlania się za granicą, jest chęć poprawy warunków ekonomicznych. Jednak należy zauważyć, iż nie tylko osoby, które poszukują pracy, decydują się na zmianę miejsce zamieszkania i osiedlenie się w innym kraju. Z krajów rodzimych próbuje bowiem coraz częściej wyjechać również ta część społeczeństwa, która ma problemy z prawem, próbując w ten sposób uniknąć poniesienia odpowiedzialności karnej za popełnione przez siebie czyny przestępcze.

W związku ze wzrostem poziomu przepływu osób między krajami członkowskimi Unii Europejskiej, organy UE zaczęły wprowadzać nie tylko rozwiązania prawne, służące do poprawy stanu gospodarki UE i ogólnego stanu życia jej mieszkańców, ale również zaczęły wprowadzać instytucje, zmierzające do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa na terenie państw UE. W związku z tym, Unia Europejska, decyzją ramową 2002/584/WSiSW wprowadziła procedurę, mającą na celu uproszczenie dotychczasowego sposobu postępowania ekstradycyjnego. Dotychczasowy proces był długotrwały i skomplikowany. I tak, decyzją z dnia 13 czerwca 2002 roku, UE ustanowiła, iż wszelkie dotychczasowe procedury administracyjne i polityczne w sprawach ścigania sprawców przestępstw popełnionych na terenie jego z państw członkowskich, zostaną zastąpione przez jedną formę postępowania, zwaną Europejskim Nakazem Aresztowania. Więcej informacji ogólnych na temat czym jest Europejski Nakaz Aresztowania i kto jest władczy do jego wydania. można przeczytać w artykułach:

W niniejszym artykule zostanie objaśnione, jakie warunki muszą być spełnione, by sąd okręgowy właściwy dla sprawy mógł wydać Europejski Nakaz Aresztowania.

Rozważania na ten temat należy rozpocząć od tego, że o dopuszczalności wydania europejskiego nakazu aresztowania, stanowi podejrzenie, że osoba, która jest poszukiwana za popełnienie przestępstwa, w tym przestępstwa narkotykowego, może przebywać na terytorium innego państwa członkowskiego UE. Należy jednak zauważyć, iż państwo, które wydaje ENA nie musi posiadać wiedzy co do konkretnego miejsca pobytu takiej osoby. Jak wskazuje bowiem orzecznictwo sądów powszechnych, np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, wydany dnia 19 listopada 2004 r. w sprawie o sygn. akt II AKz 577/04, wystąpienie o wydanie sprawcy przestępstwa w trybie europejskiego nakazu aresztowania jest dopuszczalne także wtedy, gdy niemożliwe jest skonkretyzowanie państwa członkowskiego UE, w którym aktualnie przebywa osoba ścigana. Oznacza to, iż jeśli polski organ ścigania poszukuje sprawcy przestępstwa, np. oskarżonego o handel znaczną ilością narkotyków, i jednocześnie nabierze podejrzeń, iż sprawca ten zbiegł do innego kraju Unii Europejskiej, będzie on władny do złożenia do odpowiedniego sądu okręgowego wniosku o wydanie ENA. Należy również mieć na uwadze fakt, iż organy ścigania nie muszą dysponować dokładną wiedzą, do którego państwa konkretnie sprawca zbiegł. W takich wypadkach wystarczy jedynie podejrzenie, iż sprawca przestępstwa narkotykowego przebywa na terenie z jednych państw członkowskich UE.

Co również istotne, organ ścigania danego państwa członkowskiego, gdy wnioskuje o wydanie za osobą poszukiwaną Europejskiego Nakazu Aresztowania, nie musi udowodnić, iż sprawca ten przebywa na terytorium państwa członkowskiego UE. Wystarcza jedynie, gdy prokurator, który wnioskuje o wydanie ENA uprawdopodobni, iż osoba poszukiwana w związku z popełnieniem przestępstwa, np. posiadania znacznej ilości narkotyków, zbiegła z Polski i ukryła się na terenie jednego z państw członkowskich.

To stanowisko, zyskuje dodatkowe uzasadnienie po nowelizacji kodeksu postępowania karnego i zmiany przepisu, który statuuje możliwość wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania. W obecnej formie, art. 607 a k.p.k. posługuje się wyrażeniem: „osoba ścigana za przestępstwo może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej” zastępując tym samym pierwotnie używane wyrażenie: „osoba ścigana za przestępstwo przebywa na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej”.

W praktyce oznacza to, że prokurator, który wnioskuje do sądu okręgowego o wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania, nie musi przedstawiać dowodów świadczących o tym, że osoba poszukiwana na pewno znajduje się w innym kraju Unii Europejskiej. W przypadku zatem, gdy podejrzany o popełnienie przestępstwa narkotykowego przez dłuższy czas pozostaje nieuchwytny dla organów ścigania, np. nie ma on miejsca stałego pobytu na terenie Polski, może być to powód wystarczający do wydania przez właściwy sąd okręgowy Europejskiego Nakazu Aresztowania.

Podsumowując należy stwierdzić, iż warunkiem, od spełnienia którego zależy dopuszczalność wydania europejskiego nakazu aresztowania, to podejrzenie, że osoba, która jest poszukiwana za popełnienie przestępstwa, w tym przestępstwa narkotykowego, może przebywać na terytorium państwa członkowskiego UE. Należy jednak zauważyć, iż państwo, które wydaje ENA nie musi posiadać wiedzy co do konkretnego miejsca pobytu takiej osoby. Jednak istotnym jest fakt, iż organ ścigania danego państwa członkowskiego nie musi udowodnić, iż sprawca ten przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego UE. Do wydania przez odpowiedni sąd okręgowy ENA wystarczy jedynie, gdy prokurator, który wnioskuje o jego wydanie uprawdopodobni, iż osoba poszukiwana w związku z popełnieniem przestępstwa, np. posiadania znacznej ilości narkotyków, może się znajdo qwać poza Polską.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Za kim może zostać wydany Europejski Nakaz Aresztowania w przypadku popełnienia przestępstw narkotykowych?

Instytucja Europejskiego Nakazu Aresztowania, która została wprowadzona przez przepisy Unii Europejskiej, celem uproszczenia przepisów prawnych zmierzających do efektywniejszego poszukiwania sprawców jest materią bardzo szeroką. W poprzednich artykułach została dokonana analiza, w jakich wypadkach Europejski Nakaz Aresztowania może zostać wydany i jaki organ władny jest do jego wydania. Osoby zainteresowane tą tematyką zachęcam do zapoznania się z niniejszymi artykułami: W jakich sytuacjach może zostać wydany Europejski Nakaz Aresztowania za osobą poszukiwaną za sprawstwo posiadania narkotyków? oraz Jaki organ wydaje Europejski Nakaz Aresztowania za osobą poszukiwaną za sprawstwo posiadania narkotyków na etapie postępowania przygotowawczego?

Niewątpliwie bardzo istotną problematyką jest kwestia tego, za kim Europejski Nakaz Aresztowania może zostać wydany. Rozważania należy rozpocząć od zacytowania przepisu, który wprowadza możliwość wydania ENA, tj. art. 607 a k.p.k., który stanowi, iż: „W razie podejrzenia, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, właściwy miejscowo sąd okręgowy, na wniosek prokuratora, a w postępowaniu sądowym i wykonawczym – z urzędu lub na wniosek właściwego sądu rejonowego, może wydać europejski nakaz aresztowania, zwany w niniejszym rozdziale „nakazem”.

Kim jest „osoba ścigana za przestępstwo” w rozumieniu ustawy?

Określając osobę, w stosunku do której może zostać wydany europejski nakaz aresztowania, komentowany przepis posługuje się wyrażeniem „osoba ścigana za przestępstwo”. W kontekście tego wyrażenia wskazuje się, że europejski nakaz aresztowania może zostać wydany wyłącznie w odniesieniu do osoby, która ma co najmniej status podejrzanego w postępowaniu przygotowawczym lub oskarżonego w postępowaniu sądowym.

Czy możliwe jest wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania osobie, której nie zostały postawione zarzuty popełnienia przestępstwa?

W sytuacji, gdy osobie ściganej nie przedstawiono jeszcze zarzutów, przed wystąpieniem z wnioskiem o wydanie europejskiego nakazu aresztowania należy sporządzić postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Jak wskazuje art. 313 § 1 k.p.k., wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów zachodzi wtedy, w chwili wszczęcia śledztwa gdy istnieją dane, które uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba. W takim wypadku sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza się je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go. Jednak należy mieć również na uwadze dalsze uzupełnienie tego przepisu, które stanowi, iż postanowienie o przedstawieniu zarzutów może zostać wydane bez uprzedniego przesłuchania podejrzanego, w przypadku gdy ten ukrywa się lub jest nieobecny w kraju. W praktyce oznacza to, iż nawet jeśli sprawca czynu przestępczego uciekł za granicę przed przedstawieniem mu zarzutów, prokuratura może wydać postanowienie o przedstawieniu mu zarzutów nawet bez jego wcześniejszego przesłuchania. Sprawca przestępstwa, np. przestępstwa posiadania narkotyków, musi zatem się liczyć z faktem, iż mimo że uciekł z kraju przed przedstawieniem mu zarzutów, a prokuratura posiada wobec niego niezbite dowody, iż dopuścił się zarzucanego mu czynu, to organy ścigania mogą postawić mu zarzut np. popełnienia przestępstwa określonego w art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, czyli przestępstwo posiadanie narkotyków. Taki stan rzeczy może doprowadzić do tego, że prokurator będzie władny, by wystąpić do właściwego sądu okręgowego z wnioskiem o wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania.

Możliwość wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania osobie prawomocnie skazanej za przestępstwo

Należy ponadto zauważyć, iż wykładnia wyrażenia „osoba ścigana za przestępstwo” prowadzi również do wniosku, że chodzi tu także o osobę prawomocnie skazaną. Wynika to z wykładni przepisu 607b pkt 2 k.p.k., który stanowi literalnie, w jakich przypadkach niemożliwym jest wydanie europejskiego nakazu aresztowania. (Więcej na ten temat w artykule: W jakich wypadkach sąd okręgowy nie będzie władny do wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania za przestępstwa narkotykowe?). Zatem, w pozostałych wypadkach, możliwym będzie wydanie europejskiego nakazu aresztowania za osobą prawomocnie skazaną, w celu umożliwienia wykonania orzeczonej kary lub środka zabezpieczającego, polegającego na pozbawieniu wolności.

Czy możliwym jest wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania za nieletnim, który dopuścił się popełnienia przestępstwa narkotykowego?

Jedną z podstawowych zasad prawa karnego jest reguła, iż odpowiedzialność karną ponosi osoba, która popełniła czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat (art. 10 § 1 k.k.) Osoba, która nie ukończyła 17 lat w czasie popełnienia czynu zabronionego jest osobą nieletnią i nie odpowiada na zasadach zawartych w przepisach kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego, a na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich. Artykuł 10 § 2 k.k. co prawda wprowadza wyjątek od tej zasady, wymieniając literalnie przestępstwa, których popełnienie przez nieletniego, który ukończył 15 lat w chwili popełnienia czynu zabronionego, skutkować będzie tym, iż będzie on odpowiadać na zasadach opisanych w kodeksie karnym i kodeksie postępowania karnego. Ustawodawca nie zaliczył jednak do tego kręgu tych czynów zabronionych, które są przestępstwami narkotykowymi. Oznacza to, iż wobec nieletniego, który dopuścił się przestępstwa narkotykowego, np. przestępstwa posiadania narkotyków, nie może zostać wydany europejski nakaz aresztowania.

Podsumowując należy stwierdzić, że termin „osoba ścigana”, którym posługuje się art. 607 a k.p.k., rozumiany jest szeroko i obejmuje:

  1. podejrzanego,

  2. oskarżonego,

  3. skazanego w celu umożliwienia mu wykonania orzeczonej kary,

    oraz

  4. osobę, wobec której prawomocnie zastosowano środek zabezpieczający polegający na tymczasowym pozbawieniu wolności.

Ważnym jest również wskazanie, że wobec nieletniego, który dopuścił się przestępstwa narkotykowego, np. przestępstwa posiadania narkotyków, ze względu na fakt, iż nie odpowiada on karnie na zasadach przewidzianych przez polskie prawo karne, nie może zostać wydany europejski nakaz aresztowania.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Jaki organ wydaje Europejski Nakaz Aresztowania za osobą poszukiwaną za przestępstwo posiadania narkotyków na etapie postępowania sądowego i wykonawczego?

W poprzednim artykule została dokonana analiza problematyki wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania za osobą poszukiwaną za sprawstwo posiadania narkotyków na etapie postępowania przygotowawczego. Zainteresowanych zachęcam do zapoznania się z artykułem: Jaki organ wydaje Europejski Nakaz Aresztowania za osobą poszukiwaną za sprawstwo posiadania narkotyków na etapie postępowania przygotowawczego?

Kwestią przypomnienia będzie jedynie fakt, iż Europejski Nakaz Aresztowania może zostać wydany:

  1. na etapie postępowania przygotowawczego,

  2. na etapie postępowania sądowego,

  3. na etapie postępowania wykonawczego,

a rozróżnienie, na którym etapie ma zostać wydane ENA ma o tyle istotne znaczenie, iż od tego zależne będzie stwierdzenie, który organ procesowy będzie właściwy do złożenia wniosku o jego wydanie.

Pod względem analizy możności wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania ważnym przepisem jest art. 607 a k.p.k., który stanowi, iż: „W razie podejrzenia, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, właściwy miejscowo sąd okręgowy, na wniosek prokuratora, a w postępowaniu sądowym i wykonawczym – z urzędu lub na wniosek właściwego sądu rejonowego, może wydać europejski nakaz aresztowania, zwany w niniejszym rozdziale „nakazem”.

Artykuł ten wskazuje zatem, że organem właściwym do wydania europejskiego nakazu aresztowania na każdym etapie postępowania karnego jest sąd okręgowy (a nie np. sąd rejonowy czy apelacyjny). Na etapie postępowania przygotowawczego, władnym o wnioskowanie do sądu okręgowego o wydanie ENA jest polski prokurator, który prowadzi daną sprawę.

Właściwość sądu na etapie postępowania sądowego

Na etapie postępowania sądowego, władnym o wnioskowanie do sądu okręgowego o wydanie ENA jest sąd, przed którym toczy się dana sprawa. Natomiast organem właściwym do wydania europejskiego nakazu aresztowania na tym etapie postępowania karnego jest ten sąd okręgowy przed którym toczy się postępowanie karne, bądź ten, który jest nadrzędny w odniesieniu do sądu rejonowego, przed którym toczy się postępowanie, w związku z którym zachodzi potrzeba wystąpienia o wydanie na podstawie europejskiego nakazu aresztowania. Należy bowiem ponownie podkreślić, że jedynie sąd okręgowy jest władny do wydania ENA. Jeśli zatem sprawa karna zawisła jest przed sądem rejonowym, to ten sąd musi się zwrócić do właściwego miejscowo sądu okręgowego, czyli do tego sądu, w okręgu którego znajduje się dany sąd rejonowy. Jako przykład można sobie wyobrazić, że Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie proceduje nad sprawą przywozu z Holandii znacznej ilości marihuany, jednak oskarżony w trakcie procesu zbiegł z Polski. Sąd, który prowadzi sprawę zwraca się zatem do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z wnioskiem o wydanie listu żelaznego, bo w okręgu tego sądu znajduje się Sąd Rejonowy dla Pragi-Północ w Warszawie.

Właściwość sądu na etapie postępowania wykonawczego

Określenie, który sąd okręgowy jest właściwy do wydania ENA na etapie postępowania wykonawczego również nie jest rzeczą skomplikowaną. Zgodnie bowiem z zasadą, właściwy miejscowo do wydania europejskiego nakazu aresztowania jest ten sąd okręgowy, w którego okręgu został wydany wyrok podlegający wykonaniu.

Podsumowując należy stwierdzić, iż Europejski Nakaz Aresztowania może zostać wydany na każdym etapie procesu karnego wobec sprawcy czynu zabronionego, któremu zostały postawione zarzuty. Ponadto, jak wynika z art. 607a k.p.k, który został dodany w efekcie implementacji przepisów Unii Europejskiej o możliwości wydania europejskiego nakazu aresztowania, organem właściwym do wydania europejskiego nakazu aresztowania na każdym etapie postępowania karnego jest sąd okręgowy. Wnioskować o wydanie ENA na etapie postępowania przygotowawczego może prokurator, który prowadzi daną sprawę, a na etapie postępowania sądowego, sąd przed którym zawisła jest dana sprawa. W zależności jednak od etapu postępowania (etap postępowania przygotowawczego, sądowego lub wykonawczego), sądem okręgowym, który będzie właściwy do wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania będzie odpowiednio: sąd okręgowy, w okręgu którego popełniono dane przestępstwo, sąd okręgowy, przed którym toczy się postępowanie oraz sąd okręgowy, w którego okręgu został wydany wyrok podlegający wykonaniu.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz