Kiedy na świadka w sprawie karnej może zostać nałożona kara pieniężna za jego niestawiennictwo się w sądzie?

Przestępstwa narkotykowe charakteryzują się tym, że świadkami ich popełnienia może być duża liczba osób. Przy poważniejszych zarzutach, np. sprzedaży przez oskarżonego większej ilości środków odurzających, oprócz udowodnienia sprzedaży zarzucanej mu ilości, prokuratura, która prowadzi daną sprawę dysponuje również dowodami z zeznań świadków, którzy mogą potwierdzić, że rzeczywiście osoba oskarżona w sprawie popełniła przestępstwo sprzedaży środków odurzających. Zatem w sytuacji, gdy organy ścigania dysponują wiedzą, iż konkretna osoba może posiadać informacje w sprawie, wzywają taką osobę na przesłuchanie.

Jednak osoby, które złożyły zeznania na etapie postępowania przygotowawczego na prokuraturze bądź policji, często nie wiedzą, iż na etapie postępowania sądowego, sąd również może również ich przesłuchać. 

Czy świadek ma obowiązek stawić się w sądzie, jeśli został wezwany do złożenia zeznań w sprawie o przestępstwo narkotykowe?

Oczywiście tak, a jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować nałożeniem na niego kary pieniężnej. Jak wynika bowiem z art. 285 k.p.k.: „§1. Na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu wydalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 3000 złotych”.

Kiedy nieobecność świadka traktowana jest jako nieusprawiedliwione niestawiennictwo?

Sąd traktuje nieobecność świadka na rozprawie jako nieusprawiedliwione niestawiennictwo wówczas, gdy świadek ten został wezwany do złożenia zeznań w konkretnej sprawie karnej, w konkretnym sądzie i w konkretnym dniu, ale nie stawił się na wezwanie i nie usprawiedliwił swojej nieobecności. Oznacza to zatem, że każda nieobecność świadka w sądzie powinna zostać usprawiedliwiona (np. świadek musi przedstawić zwolnienie lekarskie w przypadku jego choroby lub przedstawić potwierdzenie zakupu wycieczki, w przypadku jego wyjazdu).

Co w przypadku, kiedy świadek jest chory i nie może się stawić w sądzie?

Niestawiennictwo na wezwanie sądu z powodu choroby można usprawiedliwić zaświadczeniem potwierdzającym niemożliwość stawienia się na wezwanie, wystawionym przez lekarza. Jednak należy pamiętać, iż niewystarczającym będzie przedstawienie przed sądem zwykłego usprawiedliwia lekarskiego. Jak wskazuje bowiem art. 117 § 2a k.p.k., świadek, który nie stawił się na wezwanie sądu, będzie musiał przedstawić zwolnienie od lekarza sądowego: „Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby oskarżonych, świadków, obrońców, pełnomocników i innych uczestników postępowanie których obecność była obowiązkowa lub którzy wnosili o dopuszczenie do czynności, będąc uprawnionymi do wzięcia w niej udziału, wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie, wystawionego przez lekarza sądowego”. Zatem samo przedłożenie zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego niezdolność do pracy w celu usprawiedliwienia nieobecności na wezwanie sądu nie jest wystarczające. W takim wypadku konieczne jest stwierdzenie przez uprawnionego lekarza sądowego, że dana osoba nie może stawić się w określonym dniu na wezwanie sądu. Jak wskazuje bowiem orzecznictwo sądów, nie każda bowiem choroba, a nawet nie każda hospitalizacja uzasadniają usprawiedliwienie niestawiennictwa na wezwanie, ale takie tylko, które stanowią chorobę obłożną bądź wynikającą z nagłego i poważnego pogorszenia zdrowia, wymagającego niezwłocznego poddania się leczeniu szpitalnemu (tak postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt II AKz 226/09).

Świadek nie usprawiedliwił swojej nieobecności, ile będzie wynosić kara porządkowa za jego niestawiennictwo się w sądzie?

Na wstępie należy zauważyć, iż ustawodawca nowelą z 15 kwietnia 2016 r., zmniejszył wysokość kary pieniężnej, którą sąd może nałożyć na świadka ze względu na jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo. Przed nowelizacją ustawy, wysokość kary wynosiła 10 000 zł. Obecne przepisy przewidują kwotę do 3000 zł.

Należy również pamiętać, iż w przypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa świadka wezwanego na rozprawę karną w sprawie o przestępstwa narkotykowe, sąd może wydać zarządzenie o jego zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu na salę rozpraw. Więcej o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu można przeczytać w artykule: Kiedy świadek może zostać doprowadzony na rozprawę w sprawie karnej?

Jakie są kryteria co do wysokości nakładanej przez sąd na świadka kary pieniężnej za jego niestawiennictwo w sądzie?

Należy zauważyć, iż nałożenie kary porządkowej przez sąd na świadka ma fakultatywny charakter, co oznacza, że sąd może, ale nie musi jej zastosować. Natomiast procedując o wysokości kary porządkowej, robi to według swego uznania. Ustawa karna nie wymienia wprost żadnych kryteriów stosowania kary porządkowej. Przyjmuje się zatem, że sąd orzekając o wysokości kary pieniężnej powinien brać pod uwagę:

  1. wagę naruszonego obowiązku procesowego – sąd może zastosować wyższą karę pieniężną w stosunku do świadka, którego zeznania w sprawie są kluczowe,

  2. nasilenia złej woli uczestnika procesu – sąd może zastosować wyższą karę pieniężną w stosunku do osoby, która wielokrotnie już został wzywana do złożenia zeznań,

  3. zasadę proporcjonalności w kontekście sytuacji rodzinnej i majątkowej – sąd może zastosować wyższą karę pieniężną w stosunku do osoby bardziej majętnej.

Należy jednak podkreślić, iż kara porządkowa nakładana na świadka, mimo że w niektórych wypadkach może być dolegliwa, to jednak nie ma charakteru kryminalnego i jest orzekana incydentalnie. Oznacza to, że w kartotekach osobowych danego świadka nie będzie wzmianki o tym, iż został on ukarany za niestawiennictwo karą pieniężną.

Czy można się odwołać od zarządzenia sądu w przedmiocie zastosowania kary pieniężnej?

Jak stanowi art. 290 § 2 k.p.k.:Na postanowienia i zarządzenia przewidziane w niniejszym rozdziale przysługuje zażalenie”. Zażalenie przysługuje do sądu wyższego rzędu nad sądem, który wydał zaskarżone orzeczenie i winno być ono złożone w ciągu 7 dni od daty jego doręczenia świadkowi. Więcej na temat możliwości składania zażalenia można przeczytać w artykule: Czy Sąd może uchylić nałożoną na świadka karę pieniężną w związku z jego niestawiennictwem się na rozprawę?

Podsumowując należy zwrócić uwagę, iż co do zasady, obecność wezwanego na rozprawę świadka jest obowiązkowa. Mogą jednak zaistnieć takie sytuacje, które uniemożliwią świadkowi jego osobiste wstawiennictwo się w sądzie. Takie sytuacje wymagają jednak usprawiedliwienia. Należy pamiętać, iż nieusprawiedliwienie lub nienależyte usprawiedliwienie swojej nieobecności przez świadka może skutkować nałożeniem na niego przez sąd kary pieniężnej, w wysokości do 3000 zł.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • RSS
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • Poleć
  • LinkedIn
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły i oznaczony tagami , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

3 odpowiedzi na „Kiedy na świadka w sprawie karnej może zostać nałożona kara pieniężna za jego niestawiennictwo się w sądzie?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

  2. Krzysztof pisze:

    Czy przebywanie w Wielkie Brytanii moze byc usprawiedliwieniem niestawiennictwa swiadka na rozprawie w Polsce? Sad odmawia wyplaty zaliczki na poczet kosztow. Mowiono mi tez, ze stawiennictwo swiadka przebywajacego za granica jest dobrowolne – tymczasem sad nalozyl na mnie kare 1000 zl. Gdzie jest prawda?

    • Mariusz Stelmaszczyk pisze:

      Witam, świadek wezwany przez Sąd ma obowiązek stawić się na rozprawę, nawet jeśli przebywa poza granicami Polski. Od tej reguły są oczywiście wyjątki. Świadek może usprawiedliwić niestawiennictwo na rozprawę chorobą uniemożliwiającą przyjazd na rozprawę, koniecznością sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem lub osoba niedołężną, kolizją terminu rozprawy z innymi obowiązkami, których nie może przełożyć i wiele podobnych.

      Podsumowując i odpowiadając wprost na Pana pytanie: zamieszkiwanie w Wielkiej Brytanii nie zwalnia Pana z obowiązku stawiennictwa na wezwanie Sądu w Polsce. Gdy Pan przyleci do Polski ma Pan prawo żądać zwrotu kosztów przelotu na podstawie np. biletu. Proszę też pamiętać, by w ciągu 7 dni od otrzymania postanowienia o karze pieniężnej za niestawiennictwo wysłać wniosek o uchylenie tej kary z uzasadnieniem. Może Pan jeszcze spróbować wysłać wniosek o przesłuchanie Pana w drodze pomocy prawnej między krajami Unii Europejskiej przez Sąd w Wielkiej Brytanii. Wprawdzie nie stosowałem tego jeszcze w przypadku Wielkiej Brytanii w prowadzonych przeze mnie sprawach, ale myślę, że warto spróbować.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


2 − 1 =

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>